خلیج فارس کجاست؟
خلیج فارس، آبراهی تاریخی و استراتژیک در غرب آسیاست که امتداد دریای عمان بوده و میان فلات ایران و شبه جزیره عربستان قرار گرفته است. این پهنه آبی که سومین خلیج بزرگ جهان به شمار می رود، از طریق تنگه هرمز به آب های آزاد متصل می شود و از دیرباز نقشی بی بدیل در تمدن، اقتصاد و جغرافیای سیاسی منطقه ایفا کرده است. این گستره آبی فراتر از یک موقعیت جغرافیایی صرف، حامل پیشینه ای کهن و هویتی ریشه دار است که نام آن، خلیج فارس، گواه بر این اصالت است. اهمیت این آبراهه به دلیل برخورداری از منابع عظیم انرژی، تنوع زیستی منحصر به فرد و جایگاه ژئوپلیتیکی آن، همواره مورد توجه قدرت های منطقه ای و جهانی بوده است.
مقاله حاضر با هدف ارائه یک منبع جامع و موثق، تمامی ابعاد مرتبط با خلیج فارس، از جمله جنبه های جغرافیایی، زمین شناسی، تاریخی، اقلیمی، زیست محیطی، اقتصادی، استراتژیک و فرهنگی را مورد بررسی قرار می دهد. تلاش می شود تا با اتکا به داده های دقیق و مستندات تاریخی، درکی عمیق و همه جانبه از این پهنه آبی حیاتی به خوانندگان ارائه شود و اصالت نام آن بر پایه شواهد انکارناپذیر، مجدداً تایید و تثبیت گردد.
خلیج فارس از دیدگاه جغرافیایی و ابعاد فیزیکی
خلیج فارس، یک دریای نیمه بسته در منطقه غرب آسیا است که به واسطه موقعیت استراتژیک و ویژگی های فیزیکی منحصربه فردش، همواره در کانون توجهات جغرافیایی و سیاسی بوده است. این آبراهه، امتداد طبیعی دریای عمان محسوب شده و در یک فرونشست زمین ساختی میان فلات ایران در شمال و شبه جزیره عربستان در جنوب قرار گرفته است.
تعریف و موقعیت جغرافیایی
خلیج فارس در محدوده عرض های شمالی ۲۴ تا ۳۰ درجه و ۳۰ دقیقه و طول های شرقی ۴۸ تا ۵۶ درجه و ۲۵ دقیقه از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این پهنه آبی از شرق از طریق تنگه هرمز به دریای عمان متصل می شود و از این طریق به اقیانوس هند و آب های آزاد جهانی راه می یابد. در بخش غربی، این خلیج به دلتای وسیع اروندرود می رسد که محل تلاقی رودخانه های بزرگ دجله، فرات و کارون است و از نظر اکولوژیکی و تاریخی اهمیت فراوانی دارد.
کشورهای حاشیه خلیج فارس شامل ایران (با طولانی ترین مرز آبی)، عمان، عراق، عربستان سعودی، کویت، امارات متحده عربی، قطر و بحرین هستند. مرز آبی ایران با خلیج فارس، با احتساب جزایر، در حدود ۱۸۰۰ کیلومتر و بدون احتساب جزایر، حدود ۱۴۰۰ کیلومتر است که نشان دهنده گستردگی نفوذ و ارتباط ایران با این دریا است.
ابعاد و ویژگی های فیزیکی
خلیج فارس با مساحتی بالغ بر ۲۳۷,۴۷۳ کیلومتر مربع، سومین خلیج بزرگ جهان پس از خلیج مکزیک و خلیج هادسون به شمار می آید. طول این خلیج از تنگه هرمز در شرق تا عمیق ترین نقطه پیشروی آن در غرب، حدود ۸۰۵ کیلومتر است. عریض ترین بخش خلیج فارس تقریباً ۲۹۰ کیلومتر (۱۸۰ مایل) است. عمق این آبراهه در نقاط مختلف متفاوت است؛ عمیق ترین نقطه آن با عمق تقریبی ۱۷۶ متر در ۱۵ کیلومتری جزیره تنب بزرگ قرار دارد، در حالی که کم عمق ترین مناطق آن، عمدتاً در بخش های غربی، عمقی بین ۱۰ تا ۳۰ متر دارند. این تفاوت عمق، نشان دهنده ناهماهنگی های زمین شناختی و ساختار بستر این خلیج است.
زمین شناسی و پیدایش
مطالعات زمین شناسی نشان می دهد که خلیج فارس حدود پانصد هزار سال پیش، بر اثر فرونشست زمین ساختی در حاشیه جنوبی رشته کوه زاگرس شکل گرفته است. این فرونشست نتیجه فرورانش صفحه عربستان به زیر صفحه ایران است که به تشکیل یک گودال بزرگ منجر شد. در طول آخرین عصر یخبندان (حدود ۷۰ تا ۱۱ هزار سال پیش)، به دلیل کاهش دمای جهانی و گسترش یخچال های قطبی، سطح آب اقیانوس ها حدود ۱۲۰ متر پایین تر از سطح کنونی بود. در آن دوره، خلیج فارس به شکل یک گودال وسیع با دریاچه ها و برکه های متعدد در نقاط عمیق خود وجود داشت و رودخانه بزرگی مانند اروندرود، رسوبات عظیم شن و ماسه را در بستر آن ته نشین می کرد.
حدود ۱۱ هزار سال پیش، با پایان عصر یخبندان و ذوب شدن یخ ها، سطح آب اقیانوس ها و دریاها بالا آمد و دریای عمان از طریق تنگه هرمز وارد این گودال عظیم شد. این فرآیند منجر به شکل گیری تدریجی خلیج فارس به فرم کنونی آن شد. برخی پژوهشگران بر این باورند که در دوران پیش از بالا آمدن سطح آب، این منطقه میزبان تمدن های اولیه انسانی بوده است که آثار آن ها اکنون در زیر آب قرار گرفته اند.
از نظر ژئومورفولوژی، خلیج فارس ساختاری نامتقارن دارد؛ سواحل شمالی (ایران) شیب نسبتاً تندتری دارند، در حالی که سواحل جنوبی (شبه جزیره عربستان) ملایم تر و کم عمق تر هستند. جزایر ایرانی خلیج فارس، از جمله قشم و کیش، اغلب به صورت پشته های کشیده و هم راستای ساحل هستند که در واقع دنباله رشته کوه زاگرس محسوب می شوند و بر اثر بالا آمدن آب به شکل جزیره درآمده اند. جزایر دیگری مانند هرمز و ابوموسی گنبدهای نمکی سری هرمز هستند که ساختاری متفاوت دارند.
اصالت نام «خلیج فارس» و پیشینه تاریخی
نام «خلیج فارس» نه تنها یک نام جغرافیایی، بلکه نمادی از تاریخ و تمدن هزاران ساله فلات ایران است که ریشه های عمیق آن در اسناد و متون باستانی جهانی یافت می شود. این نام، بر خلاف تلاش های مغرضانه برای تحریف آن، همواره در طول تاریخ مستمر و ثابت مانده است.
قدمت نام و اسناد تاریخی
قدیمی ترین اشاره به این پهنه آبی با عنوان «خلیج فارس» یا «دریای پارس» به سده ها پیش از میلاد مسیح و متون یونان باستان بازمی گردد. مورخان و جغرافی دانانی چون هرودوت (سده پنجم پیش از میلاد) و نئارخوس (دریانورد داریوش بزرگ) در آثار خود از «دریای پارس» نام برده اند. یکی از مستندات قاطع، کتیبه داریوش بزرگ مربوط به سده پنجم پیش از میلاد است که به حفر کانالی از رود نیل تا «دریای که از پارس آغاز می شود» اشاره می کند.
در دوران اسلامی نیز، جغرافی دانان بزرگ مسلمان نظیر مسعودی، ابن حوقل و اصطخری در تمامی آثار خود از این پهنه آبی با عنوان «بحر فارس» (دریای پارس) یاد کرده اند. اطلس ها و نقشه های کهن جهانی از جمله نقشه های آناکسیماندروس، هکاتئوس و بطلمیوس نیز همواره این آبراهه را با نام «خلیج فارس» یا معادل های آن به تصویر کشیده اند. این اجماع تاریخی و جغرافیایی، اصالت نام خلیج فارس را به وضوح تثبیت می کند.
چالش ها و تحریف نام «خلیج عربی»
از دهه ۱۳۳۰ خورشیدی (دهه ۱۹۶۰ میلادی) و با اوج گیری اندیشه های پان عربیسم، به ویژه توسط شخصیت هایی چون جمال عبدالناصر و عبدالکریم قاسم، برخی کشورهای عربی تلاش کردند تا نام تاریخی «خلیج فارس» را به «خلیج عربی» تحریف کنند. این تلاش ها با پشتیبانی برخی قدرت های خارجی مانند بریتانیا نیز همراه بود که منافع ژئوپلیتیکی و اقتصادی خود را در منطقه دنبال می کردند. حتی در مقطعی روزنامه تایمز لندن این آبراهه را «دریای بریتانیا» نامید که به سرعت با اعتراض ایران مواجه شد.
تغییر نام «خلیج فارس» نه تنها اقدامی غیرمتمدنانه و غیرعلمی است، بلکه در تضاد آشکار با بخشنامه های سازمان ملل متحد و سایر مراجع قانونی بین المللی قرار دارد که نام «خلیج فارس» را به عنوان نام جغرافیایی استاندارد و رسمی این آبراهه به رسمیت می شناسند.
موضع سازمان ملل متحد و سازمان آب نگاری بین المللی (IHO) همواره بر استفاده از نام رسمی «خلیج فارس» یا «خلیج ایران» تاکید داشته است. کتاب «اسناد نام خلیج فارس، میراثی کهن و جاودان» مجموعه ای از اعترافات دانشمندان غربی و عربی را گردآوری کرده است که بر قدمت و اصالت نام خلیج فارس صحه می گذارند. تا پیش از دهه ۱۹۶۰، حتی کشورهای عربی نیز در مکاتبات رسمی خود از عبارت «الخلیج الفارسی» استفاده می کردند.
روز ملی خلیج فارس
به منظور پاسداری از میراث معنوی و فرهنگی خلیج فارس، شورای عالی انقلاب فرهنگی ایران در سال ۱۳۸۴، دهم اردیبهشت ماه را به عنوان «روز ملی خلیج فارس» نام گذاری کرد. این تاریخ مصادف با سالروز اخراج پرتغالی ها از تنگه هرمز توسط سپاه شاه عباس صفوی (به رهبری امام قلی خان) در سال ۱۶۲۲ میلادی است. این رویداد نه تنها به سلطه ۱۱۶ ساله پرتغال بر این آبراهه پایان داد، بلکه جایگاه ایران را به عنوان یک قدرت دریایی در منطقه تثبیت کرد.
پسوند اینترنتی Persiangulf
در راستای حمایت از اصالت نام خلیج فارس در فضای مجازی، پس از سال ها تلاش و ارائه مستندات تاریخی از سوی ایران، مؤسسه آیکان (ICANN)، نهاد بین المللی مدیریت نام های دامنه، مراحل ابتدایی ثبت پسوند اینترنتی .persiangulf را تایید و تصویب کرد. این اقدام مهم، گامی اساسی در جهت حفظ هویت این نام در عصر دیجیتال محسوب می شود و کشورهای منطقه را ملزم به استفاده از این پسوند برای وبگاه های مرتبط با این آبراهه خواهد کرد.
اقلیم، محیط زیست و حیات وحش
خلیج فارس با وجود اقلیم خشک و نیمه گرمسیری خود، از تنوع زیستی شگفت انگیزی برخوردار است. با این حال، به دلیل موقعیت استراتژیک و فعالیت های انسانی، با چالش های زیست محیطی جدی مواجه است.
آب و هوا و هیدرولوژی
اقلیم خلیج فارس عموماً خشک و نیمه گرمسیری است. دمای هوا در تابستان گاهی به ۵۰ درجه سانتی گراد می رسد و میزان تبخیر آب بسیار بالا است. در زمستان، دما می تواند تا ۳ درجه سانتی گراد کاهش یابد. این شرایط اقلیمی موجب شوری نسبتاً بالای آب خلیج فارس شده است.
با وجود شوری بالا، خلیج فارس میزبان ۲۰۰ چشمه آب شیرین در کف و ۲۵ چشمه آب کاملاً شیرین در سواحل خود است که منشأ تمامی آن ها کوه های زاگرس در ایران است. رودخانه های مهمی چون اروندرود، کارون، جراحی، مند، دالکی و میناب، که عمدتاً از کوه های زاگرس سرچشمه می گیرند، آب شیرین خود را به این خلیج می ریزند. این جریان های آبی نقش مهمی در کاهش شوری و تامین مواد مغذی در بخش های شمالی و شمال غربی خلیج فارس ایفا می کنند. جریان های آبی در خلیج فارس عمدتاً به صورت پادساعت گرد و از اقیانوس هند به سمت داخل خلیج است که با کاهش تدریجی دما و شوری همراه است.
تنوع زیستی و حیات وحش
خلیج فارس زیستگاه بیش از ۷۰۰ گونه ماهی است که بیشتر آن ها بومی این منطقه هستند. ماهیانی نظیر زبیده، حلوا سفید، قباد، شیر ماهی، شانک و هامور از مهم ترین گونه های تجاری و خوراکی محسوب می شوند که نقش حیاتی در اقتصاد و تغذیه مردم ساحلی دارند. علاوه بر ماهی ها، این اکوسیستم غنی شامل صدف های مروارید و خوراکی، میگو، مرجان ها، حلزون ها، نرم تنان، شقایق های دریایی، اسفنج ها و عروس های دریایی است.
پستانداران دریایی نیز از جمله ساکنان مهم خلیج فارس هستند. دلفین ها (مانند دلفین های پورپویز و بینی بطری) و نهنگ ها (از جمله نهنگ خاکستری) در آب های این خلیج و دریای عمان مشاهده می شوند. همچنین، ۵ گونه از ۷ گونه لاک پشت دریایی جهان در این آب ها زندگی می کنند که دو گونه لاک پشت پوزه عقابی و سبز دریایی در سواحل و جزایر ایران (همچون هرمز، لارک، قشم و هنگام) تخم گذاری می کنند.
هفت گونه کوسه، از جمله کوسه درنده، کوسه گربه ماهی، کوسه نهنگ و کوسه سرچکشی، در خلیج فارس حضور دارند. جنگل های حرا، که با توانایی شیرین سازی آب شور، نقش مهمی در اکوسیستم ساحلی دارند، زیستگاه های مهمی برای انواع پرندگان و آبزیان محسوب می شوند.
تهدیدها و چالش های زیست محیطی
خلیج فارس به دلیل فعالیت های انسانی و موقعیت ژئوپلیتیکی، با تهدیدات زیست محیطی گسترده ای روبه رو است. مهم ترین چالش، آلودگی نفتی است. وجود سکوهای نفتی، پالایشگاه ها، و تردد سالانه بیش از ۱۰,۰۰۰ شناور (که ۷۵ درصد آن ها حامل نفت خام و فرآورده های نفتی هستند) منجر به تخلیه مواد زائد و نشت حدود ۱.۵ میلیون تن نفت در سال به آب های خلیج فارس می شود. جنگ ایران و عراق نیز با رهاسازی حدود ۵.۸ میلیون بشکه نفت به دریا، فاجعه ای زیست محیطی را رقم زد. این میزان آلودگی، خلیج فارس را به یکی از آلوده ترین مناطق دریایی جهان تبدیل کرده است.
علاوه بر آلودگی نفتی، گرد و غبار عربی هر ساله بر کیفیت هوا و سلامت اکوسیستم های ساحلی تاثیر منفی می گذارد. تغییرات اقلیمی و افزایش دمای آب نیز تهدیدی جدی برای مرجان ها محسوب می شود و منجر به پدیده سفید شدن مرجان ها شده است. صید بی رویه، به ویژه برای کوسه ها، و فعالیت های صیادی غیرمجاز، سلامت جمعیت آبزیان را به خطر انداخته است. زباله های دریایی، فاضلاب ها و انفجارهای اکتشافی نیز تهدیدات مضاعفی برای لاک پشت ها، دلفین ها و دیگر موجودات دریایی به شمار می روند.
اهمیت استراتژیک، اقتصادی، نظامی و فرهنگی
خلیج فارس به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربه فرد و منابع عظیم خود، از اهمیت چندگانه و جهانی برخوردار است که آن را به یکی از حساس ترین نقاط جهان تبدیل کرده است.
اهمیت اقتصادی
خلیج فارس به حق مخزن نفت جهان نامیده می شود. این منطقه دارای حدود ۶۰ درصد ذخایر اثبات شده نفت جهان (۷۳۰ میلیارد بشکه) و بیش از ۷۰ تریلیون مترمکعب ذخیره گاز طبیعی است. سهولت استخراج، هزینه پایین تولید، کیفیت بالای نفت خام و سهولت حمل و نقل، از مزایای اقتصادی برجسته این منطقه هستند. خلیج فارس، مسیر اصلی انتقال نفت کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و امارات متحده عربی است و حدود ۳۰ درصد از نفت جهان از طریق این آبراهه و تنگه هرمز به بازارهای جهانی منتقل می شود.
بنادر مهمی در حاشیه خلیج فارس نقش حیاتی در تجارت و اقتصاد منطقه ایفا می کنند. بنادر ایرانی شامل بندرعباس، بوشهر، خرمشهر، ماهشهر، کیش و لنگه، و بنادر عربی شامل شارجه، دبی، ابوظبی، کویت، دوحه، دمام، ظهران، بصره و فاو از جمله مهم ترین آن ها هستند.
اهمیت نظامی-راهبردی
حضور گسترده پایگاه های نظامی قدرت های جهانی (مانند آمریکا و انگلستان) و تردد ناوهای جنگی در آب های خلیج فارس، بر اهمیت نظامی-راهبردی این منطقه تاکید دارد. خلیج فارس در طول تاریخ معاصر شاهد درگیری های متعددی از جمله جنگ نفت کش ها در جریان جنگ ایران و عراق، جنگ خلیج فارس و جنگ عراق بوده است که هر یک توجه جهانی را به این آبراهه معطوف کرده اند. این منطقه به دلیل جایگاه خود در تامین امنیت انرژی جهانی، همواره صحنه رقابت های ژئوپلیتیکی و نظامی بوده است.
پیشینه دریانوردی
تاریخ دریانوردی در خلیج فارس به بیش از چهار هزار سال پیش بازمی گردد. تمدن های باستانی سومر، اکد و ایلام از این آبراهه برای تجارت با تمدن دره سند بهره می بردند. فنیقی ها نیز نخستین دریانوردانی بودند که در جزایر و سواحل پیرامون خلیج فارس سکونت گزیدند و به دریانوردی پرداختند. در دوره هخامنشیان، داریوش بزرگ با اعزام دریانوردانی همچون نئارخوس، به اکتشافات دریایی گسترده ای دست زد که منجر به شناخت عمیق تری از خلیج فارس شد. سفرنامه نئارخوس تا قرن ها به عنوان تنها مرجع جغرافیایی این منطقه شناخته می شد. در طول سده ها، دزدی دریایی در برخی مناطق خلیج فارس (که به «ساحل دزدان» معروف بود) شیوع داشت، اما قدرت های محلی و سپس اروپایی برای مبارزه با آن تلاش کردند.
اهمیت فرهنگی و اجتماعی
خلیج فارس فراتر از ابعاد جغرافیایی و اقتصادی، از اهمیت فرهنگی و اجتماعی عمیقی نیز برخوردار است. مردم سواحل جنوبی ایران و کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، پیوندی ناگسستنی با این دریا دارند. صنایع دستی، موسیقی محلی، غذاهای سنتی و جشن های ساحلی همگی ریشه در فرهنگ دریایی منطقه دارند. صید ماهی و مروارید، بخشی جدایی ناپذیر از هویت و میراث تاریخی این مردمان است. مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی متعددی نیز به مطالعه تاریخ، زیست شناسی و اکولوژی خلیج فارس اختصاص یافته اند تا به آگاهی بخشی عمومی و حفاظت از این میراث گرانبها کمک کنند.
اشعار و ترانه های بسیاری توسط هنرمندان ایرانی در وصف خلیج فارس و اصالت نام آن سروده و اجرا شده است که نشان دهنده عمق این پیوند عاطفی و فرهنگی است. خوانندگانی نظیر همایون شجریان، ابی، شادمهر عقیلی، عارف، گوگوش و محسن چاووشی با آثار خود، نام خلیج فارس را در حافظه جمعی ایرانیان و فارسی زبانان زنده نگاه داشته اند.
جزایر خلیج فارس
خلیج فارس مأمن جزایر متعددی است که هر یک با ویژگی های منحصربه فرد خود، از اهمیت جغرافیایی، اقتصادی، زیست محیطی و استراتژیک برخوردارند. بسیاری از این جزایر، به ویژه جزایر بزرگ و مهم، متعلق به ایران هستند و نقش کلیدی در حراست از مرزهای آبی و توسعه اقتصادی و گردشگری کشور ایفا می کنند.
معرفی و اهمیت کلی جزایر
خلیج فارس بیش از ۳۰ جزیره مسکونی و غیرمسکونی متعلق به ایران را در خود جای داده است. این جزایر به دلیل موقعیت مکانی خود، زیستگاه های مهمی برای انواع آبزیان، مرجان ها، پرستوهای دریایی، لاک پشت ها و پرندگان مهاجر محسوب می شوند. جزایر غیرمسکونی، با وجود وسعت کمتر، از نظر اکولوژیکی اهمیت ویژه ای دارند؛ زیرا محل تخم گذاری و پناهگاه گونه های در معرض خطر هستند. جزایر بزرگ تر نیز به مراکز مهم اقتصادی، گردشگری و نظامی تبدیل شده اند.
جزایر ایرانی خلیج فارس
جزایر ایرانی در خلیج فارس از تنوع زیادی برخوردارند. برخی از این جزایر مسکونی و برخی دیگر غیرمسکونی هستند که در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می شود:
- قشم: بزرگترین جزیره خلیج فارس و دارای ژئوپارک جهانی یونسکو، با جاذبه های طبیعی و اقتصادی فراوان.
- کیش: یکی از مهم ترین مراکز گردشگری و تجاری ایران، با امکانات رفاهی و تفریحی پیشرفته.
- خارگ: قطب اصلی صادرات نفت ایران و دارای اهمیت استراتژیک بسیار بالا.
- ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک: جزایر دارای اهمیت استراتژیک و موضوع مناقشات ارضی با امارات متحده عربی که مالکیت قطعی آن ها بر اساس اسناد تاریخی و جغرافیایی به ایران تعلق دارد.
- لاوان: جزیره ای نفتی با اهمیت اقتصادی و صنعتی.
- هرمز: جزیره تاریخی با خاک های رنگین و قلعه پرتغالی ها، دارای جاذبه های طبیعی و فرهنگی.
- هنگام: نزدیک به قشم، معروف به دلفین هایش و طبیعت بکر.
- سیری: جزیره ای با اهمیت نفتی و نظامی.
- لارک: جزیره ای با طبیعت آرام و سواحل زیبا.
- شیدور (مارو): جزیره ای مرجانی و پناهگاه حیات وحش، به ویژه لاک پشت ها و پرندگان.
- هندرابی: جزیره ای آرام با سواحل شنی و آب های شفاف.
دیگر جزایر مهم ایرانی خلیج فارس عبارت اند از: فرور بزرگ، فرور کوچک، جزایر ناز، عباسک، میر مهنا، فارسی، نخیلو، تهمادون، ام الکرم، شیخ کرامه، شیف، مطاف، مرغی، چراغی، ام سیله، سه دندون، مولیات، مینو، بونه، دارا و قبر ناخدا. هر یک از این جزایر، نقش خاصی در اکوسیستم منطقه و یا در پتانسیل های توسعه ای آینده دارند.
نتیجه گیری
خلیج فارس، به عنوان یک آبراهه حیاتی و استراتژیک در غرب آسیا، گنجینه ای از هویت، تاریخ، ثروت و حیات است. موقعیت جغرافیایی منحصربه فرد، ذخایر عظیم نفت و گاز، تنوع زیستی شگفت انگیز و پیشینه تاریخی طولانی، این پهنه آبی را به یکی از مهم ترین نقاط جهان تبدیل کرده است.
نام «خلیج فارس» نه تنها بر اساس هزاران سال اسناد تاریخی و نقشه های کهن، بلکه با تایید نهادهای معتبر بین المللی، نامی اصیل و غیرقابل انکار است که ریشه در تمدن و فرهنگ ایرانی دارد. این مقاله تلاش کرد تا با رویکردی تخصصی و جامع، تمامی ابعاد این شاهراه آبی را از پیدایش زمین شناختی تا چالش های زیست محیطی معاصر، پیش روی خواننده قرار دهد. پاسداری از این میراث گرانبها، هم از نظر زیست محیطی و هم از نظر فرهنگی و هویتی، مسئولیت مشترک تمامی کشورهای منطقه و جامعه جهانی است. آینده خلیج فارس، به همکاری های منطقه ای و تعهدات بین المللی برای حفظ اکوسیستم شکننده و منابع بی بدیل آن وابسته است تا این پهنه آبی همچنان به عنوان نمادی از تمدن و شکوه، در قلب آسیا بدرخشد.